H
Gene.18,
Toh". 4
Malth.y.
^limonio,vult fimiliter authoritate prophetica, ludaeorum vocationem oftendere . Ofee dicit de gentium cpnuerfione,fed[Ifaias clamar,]ideft a-perte &publicèteftatur[prolfraèl]ideft,pro co uerfione Iud$orum.[Si fuerit numerus &c.]Hoc eft,etià fi multitudo.non credide.rit, tamen pauci credent. Étreuera, filegamuslofephum, quanta honiinum in lerufalem .& in Iudaea fuerit multi-tudo quando paffus eft dominus,intelligimus vix paucosin apoftolis &in apoftolicis v.iris faluatos effe ex Iudafis. Sed non, quia fratti funt infideles & fupcrbi,ac per hoc infruttuofi rami,.vt infere-returoleaftergentium ideo perire potuitradixpa triarcharum&prophetarum.Quia[fifuerit]in-quit,[numerus filioru Ifrael]ficut[arena maris, ] id eft,fi fuerint tot Iudxi, vt non poffint numero comprehendi,fedomnem fupputationem. vicerit multitudo eorum,ficut arena qua non poteft numerari,[reliquia fallire fientjid eft, illi quos fibi dominus relinquet, quando alios abiiciet, falua-buntur.Vel fi numerus eoru fuerit fterilis & gra-uis vt arena maris,reliquia qu^ erunt fulgentes & ccelo inhterentes ficut ftellx,faluabuntur. Vtrun-que enim promiffum eft Abrase .Erit, inquit, fe-men tuutn ficut ftellae cceli,& velut arena qua eft in littore maris.yerèfaluaburitur.nam[verbum] erit[confummans & abbrcuians in gufiate .I deo faluabuntur,quia verbum euangelij quodeis tra-detur, erit confummans hominem in iuftitia, id eft, perfettionem iuftitix dans,& ea confummans acpcrficiens qua lex nonpoterat. Et abbretuans, ideft,in vnogemina charitatis pracepto com-prchendens omnia,qua lex multiplicibus prxce-p ti s inftituerat.Et erit abbreuians £1 aquitate,fe-cundum illud : Quod tibi non vis ab alio fieri,tu . ali; ne feceris: Et prout vultis vt faciant vobis homines, & vos facite illis fimiliter, Ve! in vno Chrifto abbreuias omnia legalia,& hoc in tequi-tate,quia aquum eft hoc verbum breuiari, vt ni-
1 hil defit ad iuftitia de omnibus prafiguratis.Siuc in aquitate,quia qua aqua funt,retinet,vt mora-lia-.qua ius eft tolli,tollit,vtfiguras. Verè nouum verbum erit abbreuias, [quia verbum breuiatum faciet dominus]Iefus[fuper terram;] id eft, vt co pendio fidei per gratiam faluos faciat credentes, non per innum erabiles obferuationes,quibus Iu-d^orum plebs feruiliter onerata premcbatur.Hoc verbum fecit dominus fuper terram conuerfans inter homines.Dittimi fuit, reliquiaseffe faluan-das ex multitudine pereuntiurn.[Etficut]iterum [ pr^di x 11 IfaiasjNifi dominus fabaothjid eft,ex-ercituum,cui fcruiut exercitus angelorum & ho-minum]reliqmffetnobis] Iudais[femen]ideft, elettosfilios qui diffeminarentur per orbem, [ficut Sodoma fatti effemus,]&[ficut Gomorrha fi miles fuiffetnus,]id eft, ficut in Sodoma & Gomorrha poft difceffum Loth foli reprobi reman-ferunt qui fimtil perirent : ita & nos in Ierufalém poft Ch-rifti refurrettionem foli reprobi & perituri remanfifiemus.Hi enim qui ex circuncifione f^diderun^vocàturfQtnenjquialparfi per terras
K
lfḍ.2S.
1
AdRomanos
tnultiplicati funt, & velut grana feminis copio-fam fegetem fidelium germinauerunt.Et propter ifìos non fuerunt Iudaei ficut Sodoma & Gomorrha,quia non omnes fuerunt reprobi ,nec omncs perierunt,quoniam iftì funt eletti atque faluati.de multitudine ìllorum.
Quid ergo dicemus? Quod gentes cpn<e no feElabantnr inflitiam, apprebenderitt in-flitiampuflitiam antem cpu<e ex fide efl:lf-rael vero feElado legem infittite, in legem infittite nonpernemtQnare? Quia no ex fide ,fed quafi ex operibns. Ojfendernnt enim inlapidem ojfenfionis,ficntfcriptnm ' efl:Eccepono in Sion lapidem ojfenfioms Vetram fbandati, & omnis pii credit in enm non confinndetnr.
Ab authoritate vtriufq; prophetae infert:Qua-
doquidem,inquit,Ofee de gentibus dicit, Voca- q/èc.l, „bo non plebem meam,plebem meam.'& Ifaias de filiis Ifrael clamat,quia reliquia: eorum faluabu-tur,ideft,pauci de multitudine, [ergo quid dice-mus]ideft,quid per hsec prophetaru ditta de ge-tibus& Iudxis diffiniemus ? Iftud poffumus ex prtedittis oraculis inferre & àfferere,[quòd gentes,qux]neque per hoftias,neque per voluntatem [fettabatur iuftitia] Dei,apprehenderiit iuftitia,] no quacunq;,nó eam qua: eft ex lege,fed ea[iufti-tiamquaeeft exfide].i.pergratia:quiano fuper-h>ierunt,fed in Chriftum crediderunt.fed[Ifrael,] ;d eft,carnalis populusludatorù,[fettado]percar nales obferuantias[legem iufti tiaejid eft,lege qu<j cftiuftitite bene intelletta,[nó peruenit in legem iuftitia:,]id eft, venit quidem aliquantulu in lege M iuftitia:, fed non peruenit in eam : quiaquamuis opera legis faceret, non tamen ex amore iuftitia: fecit ea, fed ex timore pcente,& ita cordis inno-centiam habere non potuit.Vbi probatur vera effe fupraditta fententia, quia non volènti^ tieque currentis,fed miferentis cftDeiiquoniam gentes, vt dittum eft,qua: iuftitiamnon quxfierunt ,iu-ftitiam inuenerunt:& Ifrael qui'legem iuftitiae fe-ttabatur,non potuit in eam peruenire. Terribilis pC^gt, ergo deus in confiliis fuper filioshominum,&iu- ' ' dicia eius occulta funt, non iniufta. Gentes quae non fettabantur iuftitiam, quae ex lege eft, quali propriam fuam appreh>.nderunt iuftitiam , quae eft ex fide.Ifrael autem fettans per opera legem iu ftitia:, nonperuenit corde in legem iuftitiae. Et [quare?]Qtiafi diligenter hoc attendamus,cur in eam peruenire non potuit.[Quia non ex fide] id eft,quia non fperauit in Deum,non illam petiuic à deo,non credidit in eum qui iuftificat impium. No ex fide,[fed'quafi ex operib’].i.quafi iuftitia per femetipfum operans,non in fe credés operati Dcu.Deus eft enim qui operatur in nobis & veli? & operari prò bona volitate. Sed Ifrael no quae-rebatiuftificari ex fide,fed quafi ex operibus,quia fìdem