99
Quæft. & Comment, in Genefim. 1 oo
tur, defcripfiffer; vtinam faperes & intelligeres, Speculatis atque nouiilima prouideres. En tibi fpecularem offero, quæ fpeculorum omnium tam concauo-rum,quàm connexorum proprietates,& caufas aperit. Si rationi naturali minime cedas , falten! ad fidei fpeculiim accede, quod connexorum fpe-culorum inftar,res veluti minores refert,quia non ita perfeitè Deum, fed ex parte, & ænigmaticum
oftendit.
Quod fi fidei fpeculo vtinolis,quodnam ttiæ ca-ligini remedium afferemusïan omnes artis Mecha-nicæ machinas, quarum caufas Rationalis tradit, & quas Chirurgica fabricat; an omnia Mangana-riæinuenta,quæ maxima pondera vi minima tol-
,	. lit; anantlia Mechanopoëtica,quibusaquætra-
fp " esTìc huiitur ; an omnia tormenta bellica, quæ fuggerit referuntur, organopoëtica; an omnia mirabilia, quæ ponderi-bus, fpiritu,vel neruis,atque funiculis thaumatur-gicafuggerit:an omnia hydraulica,vel quæ vento-rum flatu refonant, & voces auium exprimunt, velfiphonibus incendia quæpiam extingunt, aut æolipylis ignem fufeitant, vel modum fuggetunt, quo quispoffir aquis ftibnatare, vel fuper eas am-bulare, & ipfas horas aquis diftinguere -, an deni-
que omnia contraponderantla , & omnes Scanfo- ־ rias machinas, quas Archite&uraconcinnat ,ad-monebimus , vt Atheos ab illa cæcitatis abyffo, & fummo peccatorum pondere tollamus in al-tum, ne grauiùs in barathrum ruant, &dæmo-num præda fatiti fempirernis ignibus erneien-tur.
Centroba- Admoueantur iànè , illófque Centrobaricam rica, doceamus, vrverumanimæfuæ centrum in Deo folo fitumeffe tandem aliquando cognofcant;hæc enim ars agit de centro, vnde omnia defumuntur. Placet autem fequentibus vti fcientiis, vt medici-nam eorum faluti patemus ; quandoquidem A-theifmus non tantùm ex mentis cæcitate, & igno-ratione Dei, fed ex vitiis oritur, quibus homines
incumbunt, vtreétèpfalmographuspaffimaduer-tit, vt Pfal. 9. Non eft Dem in confpeclu eim : audi obfecto quid inde fequatur; inquinata funt viail-lim in omni tempore ; quiad tantam fuperbiam de-uenitjVt paulo poft aufit ft-'vre, non monebor age-neratione in generationem ;lèSft totum pfalmum, in eo liquidem deteftandorum Atheorum femitæ
Moralis defcribuntur. Moralem ergo philofophiam offe-philofo- IOjvt difeant mores optimorum, Se impiorum; Lecies eUS h°s > vt fugiant, illos, vt imitentur ,qui fi à pro-priævitæ reformatione, moribufque fuis emen-dandis , vt par eft, incipere velint, in promptu Monadica fuccurret : fi familiam regere , cecono-mica: fi ciuitates integras optime adminiftrare, Politica.- fi plures ciuitates in regnum redigere,
. bafilica: fi denique multa regna in vnicam monar-chiam coniungere, Imperatoria magnum afferet adiumentum : nec officio fuo lus ciuile ,aur ca-nonicum deficiet, quibus omnes in communi, Se vnumquemque in particulari, fiue fæcularem, fi-ue regularem, fiue prophanum, fiue ecclefiafti-cum ad officia propria dirigere, & fi fuerit opus,
Ars bellica c0^rcere poffis ; qua fané ratione beats Refp»-& eius par-suaderent , nec quidquam detrimenti res. totum corpus à membris pateretur , imo nec à peregrinis ,.&hoftibus,enimuero Bcllicæ artis ope holles facillimo negotio repellerentur, nam Relpublica bene ordinata fuosduces, & milites habere debet, qui taftica ad inftruendas acies , Se Stratagcmatica ad hoftes decipiendos, Se eorum
caftra, fine cunitando, fiue accelerando diripien-davtinouerint.
Supeffunt artes, quas philofophiam effeótri-cem, vel rationales, & fermocinales, & reales vo-eant. Inter rationales Dialettica materiam difpu-tandi, & argumenta fyggerit ,quam folùmPeri-pateticamagnofco: perperam alij Lullifticam, & Rameam diitinguunt, quæ fi quid boni habeant, in Petipatetica concluditur: Logica formam ar-gumentandi tradit, quæ dici poterit fermocinalis, quatenus bene difeurrere per fyllogifmos , ficut ex materia probabili■ dialettica docet : quibus vtinam Athei legitimé vterentur , reuera fyllo-gifmos inuenirent, quibus Deum effe luce clà-rius eft , fed cùm Dominum gloriæ agnoicere debuiffent . Dei maieftatcm blafphemant , & omnibus artibus abutuntur :nam cùm per Gram-maticam de Deo bene loqui , per Rhetoricam bene dicere, atque fibi perfuadere Deum elfe iu-ftiffimum, & optimum, qui omnibus prouideac: perHiftoricam artem: bene diuininuminis nar-rare mirabilia, per poeticam antiquos imitari, qui tam præclarè de Dio, etiam fiperfittiones, lo-cuti funt ; per Grammatifticam , feu literatio-nem ,quæ eft veluti Grammatica: infantia, lege-re diuinos charatteres, quibus totus mundus deferiptus eft , & omnibus apertus literas opti-mc formatas oftendit , quibus verba, & peno-di , & orationes integra: perficiuntur, vt totus qiundus pulcherrima:, & elegantilïimæ oratio-nis inftar effe videatur , quæ Deum effe mani-feftat, omnibus pernitiofilfimé abutuntur.
Omittodiuifionemillam, qua Grammaticam in methodicam,& hiftoricam fecant, vrilla bene loquatur', & fcribat;hæe veròbene legat, &e-narret :& artem Ziffrarum, quibus occultèquis loqui poteft, velfcribere; quales funt, quos Vi-generius, & Baptifta Porta in libris fuis de oc-cultis literarum notis , &TnthemijSteganogra-phia, atquepolygraphia producunt. Huc etiam referri poffunt Hietoglyphica Ægyptiorum, per quæ fi quis ierit, dubio procul Deum ipfum illis fæpiflimè conclufum videbit : fed quia hæc abfttufiora funt nec vnicuique facile pernia, ma-lim Atheos ad Chronologiam ptouocare , fiue hi-ftoriam rerum omnium: ctenimDeum effecon-uincet hiftoria terrae,fi Geographos audiamus ; Se animalia, atque pianta: per phyficam deferipta: hiftoria diuina de rebus factis ,& humana, de ge-ftis hominum nihil altiùs intonar, quàm omnia à Deo produóta effe.
Clamant igitur omnia, &vindiit1m aduerfùs Atheos repoïeunt quos ipfa poëfis, Se ars Verfifi-catoria , fiue poeticis fabulis incumbat, fiueali-qua verifimilitudine rerum humanarum ideas ex-primat, vt cùm Homerus, per Achillem, Se Xe-nophófub nomine Cyri optimos belliducesfor-mant,& exprimunt, fiue quodam inuolucro res diuinas, naturales,&morales indicet,quod feciffe videmus Orpheum,Mufæum & fimiles;quos,in-quam, poëfis ipfa reuincit. Nolim artes reales tranfcurre1e,quæad vitam neceffariæ, fiue ad vti-litatem,& ornatum facere videntur, quia fatis de illis cap. 4. Genefis diximus : faxir vero Deus Opt. Max. vt illa fcientiarum induzione per-uerfi , & obdurati homines , qui dixerunt in corde fuo , vel ore blafphemo pronuntiarunt, non eft Dem, ad veritatem adduci polline, Sedem-ceps creatorem fuura agnofcanc,óí tota mente diligant,
Artes ra-tionales & fcrmocina-les.
Diatesica
triplex.
Logica.
Grïtnatica.
Rhetorica.
HiftoriM.
Poètica.
Grammati-
ftica.
Gramática
duplex.
Ars Ziffra-rum•
Hierogly״
phica.
Chroaolo־
gia.
Geogra-
phia.
Hiftoria
multiplex.
Verfifica-
toria.
Artes rea-les.