Sü'dßt caufa ?
!41־ Diip. IV. Part. I. decaufìu&caufalitate. 142
Partitio I.
Quidfit caufa, & caufalitas ? & de caufarum numero.
UAucis hec tria minutiora funt explicanda,vt. ־* pote non ita magni momenti : Circa pri-»M/iw prius videndum eft, quid nomini¿, quàm quidrei : Volunt nonnulli nomen caufæ à cafu deriuatum eò quòd exiftimarent antiqui omnia cafu & fortuito euenire: alij deducunt à chaos, ex eo quod ex illa rudi & iuformi mole, omnia fint deducila, alij à cauendo, eò quòd caufa ca-ueatne quid non fit: melius lamen Gramma-«ci volunt nomen caufx non effe deriuatiuum, fed primitiuum , quod Graece dicitur nt»í<nr, quod eft ardor, quia homines nil tam ardenter appetunt, quàm fcirecaufamcuiufcunque rei, quae fumptio videtur effe magis ad propoli, tum.
Porrò nomen caufæ apud Arifto&elem ali-quando latius, aliquando ftriéliùs fumitur; la-tiùs vt !2. tJWetaph. dum dicit priuationem effe caufam ; ibienim nomen caufa fumit pro nomi. ne principi}. Striéliùs vero, quàm par fit cau-fam vfurpat D. Aug. lib.Sj. queftionum, vbi di-citfolam caufam efficientem effe veram caufam: medioautem modo fumitur hìc caufa, & raa. ximè proprie, non fimpliciter prout eft princi-pium, fed prouc eft tale principium , nempe in-fluens in effèélum per veram dependentiam ef-feélûs ab ipfa. Vifo quidnominis, inueftigandum eit quid rei, quid vero fit caufa non meliùs di-gnofeitur, quàm afferendo eius definitionem. At triplex folet afferri caufæ definitio prima eñ, qua caufa dicitur, /־¿, ad cuam effe ahud fiquitur. Secunda qua dicitur id. propter quod aliquid fit. Tertia, quâ dicitur principium per fe influens effe
XxfUntur Prima definitio non ita videtur propria, ־«yí'r T1’3 v*^etur etiam conuenire priuationi, quæ tamen non eft veré caufa. Item nec fecunda vi-detur effe legitima, quia de ratione bonae defini-tionis eft, vt ignotum per notius patefiat: At iti illa definitione ignotum per ignotius explica-tur; namignotius eft propterquodaliquid fit, quàm quid fit caufa ; Quare reflabit folùm m־«¿ definitio, vt magis vera, in qua nomen principij locum generis tenet, cæteræ particulae locum differentiae : dicitur effe principium per fi influens, vt remoneatur cafus, &fortuna, quae duo non funt vers caufæ, quia per fenoninflu-unt, fed per accideus. Dicitur influens, vt addat aliquid fupra principium, vbi notandum eft ef-feétum debere numero diftingni à fila caufa: & cùm Filius in diuinis non habeat effentiam nu. mero diftinélam ab effentia Patris, ideò filius in diuinis non poteft dici effèélus Patris. Deinde caufa debet influere in aliud, at pater in diuinis, dum communicat effe filio, non dicitur influere in aliud, quia filius non eft aliud à patre, licet fit alius ; Æud enim denotat effentiam numero diuerfam, fed alitu perfonalitatem rantùm di-
uerfam.
Aduerte non effe idem dicere caufam per accidens, & caufam accidentalem ; nam caufa per accidens non eft vera caufa, vt dicetur de
cafu & fortuna ; caufa vero accidentalis eft ve-ra caula, quia per fe influit in effeélum 5 fi c calor qui eft accidens, causáque accidentalis, per fe producit calorem in ligno -, quare caufæ acci-dentali conueniet dièta definitio; non vero cau-fas per accidens.
Quoad fecundum, fcias caufalitatem, feu cauiàtionem in vniuerfutn nihil aliud effe.quàm influxum illum,feu congurfum, medio quo cau-fat caufa, productique ipfum effeitum v. g. in ipfo igne ille influxus, quo medio influit in ca-lorern, dicitur caufalitas, eftqqe veluti medium inter entitatem caufae, & effedum, eftque illud, quo caufa fit ailualiter caufa, loquendo de cau. falitateina<Sufecundo, nam caufalitas in aiiu primo eft ipfa caufae entitas, quatenus eft potens producere effeétum. De caulàlitate vero cuius, libet caufae in particulari dicetur, dum de quali, bet caula in particulari erit fermo.
Quoad numerum caufarum aduerte ante Ariftotelis tempora communiter Philofophos vnam folam admififle caufam, quam dicebant materialem : quidam tamen ex illis nonnullam habuerunt de efficiente notitiam, vt Anaxago-ras,Plato vero fex ponebat; nam præter quatuor communes, exemplarem, & inftrumeutalcm tanquam diuerfa caufarum genera conftitue-bat, Medici vero quandam caufam, quam w». tmentem vocant, ponunt, eámque videntur de fumpfiffe à Stoicis dicentibus tantum elfe du-plicemcaulàm, materialem, & conrinentem,de qua re legi poteft Iacobus Scheykius opufi. de caufit continente.
His tamen omiffis conflans Philofopho-rum, & Theologorum fentcntia eft non dari nequeplura, neq; pauciora,quàm quatuor cau. farumgenera, funtque caufa materialis, &for. malis, quæ duæ vocantur caufæ intrinfecae, quia eflentiaiiter conftituunt compofitum. eft caufa efficiens. Quarta finalis, &hæduæ vocan-tur caufæ extrinfecæ, quia non eonftituuntin-trinfecè compofitum.
Sufficientia, & necesitas dièli quaternari) caufarum numeri probari folet à Philofophis duabus præfertimrationibus, quarum, prima eft. In omni re naturali reperir! debet id, quo res eft id ipfum, quod eft,& hoc vocatur forma, quiaperformam reseftid, quodeft: fieperani. mamhomo eft homo, at quia forma , cùm fit atftus, refpicit potentiam, ideò præter formam debet poni potentia, pempe materia prima, er-go præter caufam formalem danda eft caufa ma-terialis : fed quia forma non lèmper eft adu, vt ex potentia ad ailum reducatur, requiritur ali-quod agens , proindéque caufa efficiens. De-mùm quia natura nihil facit fruftra & temere, fed omnia cum intentione, Scopo, & fine, ideò debet poni caufa finalis, nec poteft alia caufa ex. cogitari, quæad prædiélas nonredticatur.
Secunda‘. Tot debent caufæ allignar¡, quot funt modi diuerfi Interrogandi, & Quaerendi caufam alicuius rei: fed funt quatuor modi, nec plures. Probatur quia quærimus ad quid res fiat ? cui interrogationi Refpondemus per cau-fam finalem : fecundó ex quo res fiat ? & refpon-detur per caufam materialem. Tertio à quo fiat ? cui refpondeturper caufam efficientem. Deni-que
K״״/'
/7r
caufa cati falilaf ?
DeieVinin
tur
narim va
merta•